زندگی انسان به وسیله زمان محدود می شود. انسان با نگاه کردن به خود متوجه این حقیقت می شود که حیات دارد؛ آن گاه آگاه می شود که زمان وجود دارد و این زمان در تمام تار و پودش نفوذ کرده است. زمان با محدود کردن وجود ظهور خود را اعلام می دارد. رابطه انسان با زمان همیشه رابطه ای ظریف و حساس است: وقتی انسان جوان است یک رابطه دوستی و همکاری بین او و زمان برقرار است؛ اما با گذر زمان، این رابطه دوستی تبدیل به رابطه غالب از طرف زمان؛ و رابطه مغلوب (احساس ترس، اضطراب، ناامیدی، غم زمان از دست رفته و شورش) از طرف انسان می شود. انسان زخم خورده از زمان سعی می کند شرایط انسان بودنش را تحلیل نماید و بتواند معنایی برای وجودش پیدا کند. اگر هم انسان نتواند این مشکل را برطرف کند، آن وقت نوبت به نویسندگان و شاعران، این پیام آوران خوشبختی و بدبختی انسان ها، این سخن گویان زمان خود و پیشینیان خواهد رسید تا بتوانند این ماموریت را به اتمام برسانند. پس زمان در ادبیات جایگاه ویژه دارد و زمان برای شاعران سرچشمه الهام و تخیل است. به همین خاطر، در این مقاله سعی می شود درونمایه زمان را در تخیل ویکتور هوگو شاعر و نویسنده فرانسوی مورد بررسی قرار دهیم. هدف این مقاله پاسخ به این پرسش اساسی است که آیا ویکتور هوگو با مفهوم زمان مساله دارد؟ و به طور کلی زمان به چه صوری در ذهن او ظاهر می شوند.

شعر ویکتور هوگو سرشار از تصاویر و استعاره های ادبی است و گاستون باشلار پایه گذار نقد عالم خیال با توجه خاصی به اشعار ویکتور هوگو این تصاویر ادبی را بر اساس تقسیم بندی چهار عنصر در آثار نقد خود مورد مطالعه و تحلیل قرار می دهد. ابتدا استعاره هایی را که با عنصر آب پیوند دارند در نظر می گیرد و سپس تلفیق این عنصر را با عناصر دیگر مانند هوا و خاک پی می گیرد. اما عالم خیال ویکتور هوگو آن چنان گسترده و پیچیده است که در چهارچوب چهار عنصر نمی گنجد و از آن فراتر می رود و آن جاست که باشلار در پی کشف وحدت تخیل شاعر بر می آید و آن را در «تخیل کیهانی» او می یابد: «تخیل کیهانی» تمامی عناصر را در خود تلفیق می کند و به «استعاره های کمال یافته» تبدیل می شود. این استعاره نهایی گویای آن است که تخیل این شاعر بزرگ تمامی گستره دنیا را از آن خود می داند و در آن ماوا می گزیند. وسعت و گستردگی کیهانی نه تنها موجب گمگشتگی روح شاعر نمی گردد بلکه به آن امنیت و آرامش می بخشد.

برخلاف جریان غالب درشعر قرن نوزدهم که متاثر از فضای نامطلوب سیاسی- اجتماعی آن روزگار و سرخوردگی پی در پی نویسندگان، شدیدا درونگر و گریزان از واقعیت های عصر خود بود، مجموعه اشعار مکافاتها با تعهدی کم نظیر در متن جامعه وارد شد و کژی های آن را نقادانه به تصویر کشید. ویکتور هوگو در ظاهر پیکان حملات خود را متوجه یک واقعه تلخ تاریخی یعنی کودتای ناپلئون سوم می نماید ولی با تاملی دقیق شعر او به مراتب عمیق تر جلوه میکند. مکافاتها درواقع ترسیم حرکت بشر از بدی به سمت نیکی و رهایی است. هوگو چون فیلسوفان تاریخ، حرکت و پیشروی تاریخ را معنادار و جهتمند معرفی می کند و خود نیز با پیشگویی سقراط امپراطور که سرانجام نیز محقق شد، گواهی روشن و دلیلی بی بدیل بر مدعای خویش می آورد. بنابراین تاکید بر وقایع تاریخی ومخصوصا سرنوشت محتوم ناپلئوم سوم بیشتر بیان مصداق است و اثر یقینا از نمونه ها فراتر می رود . در این میان نقش شاعر رهبری حرکت است اما نه با تیر وجوشن که باتیغ سخن. هوگو خود را مکافاتها به غایت و بی کم و کاست از تمام امکان کلام و اصناف بیان بهره می برد. مقاله حاضر با مطالعه چگونگی ارتباط اثر با واقعیتهای زمانه و نقش زبان و سخن شاعر، به نگرش فرازمانی هوگو می پردازد.

مساله تعهد در ادبیات همواره توجه ادیبان بسیاری را برانگیخته و بازتاب های متفاوتی را در میان آنان به همراه داشته است. نوعی از تعهد که در ارتباط با مسائل اجتماعی مطرح و از آن به عنوان تعهد اجتماعی یاد می شود، از جایگاه ویژه ای در آثار برخی از نویسندگان برخوردار است. این نوع از تعهد، که مسئولیت نویسنده نسبت به مشکلات مردم و بیان آلام و آرزوهای آنان را در کانون توجه خویش قرارمی دهد، در بخشی از آثار ویکتور هوگو، نویسنده بزرگ قرن نوزدهم فرانسه نمود می یابد. این نویسنده در بسیاری از آثار منظوم و منثور خود به توصیف وضعیت زندگی مردم در جامعه می پردازد و از شرح مشکلات و دردهای آن غافل نمی شود. در پژوهش حاضر بر آن هستیم تا مقوله تعهد اجتماعی را در یکی از آثار بزرگ این نویسنده، یعنی افسانه قرون، بررسی کنیم؛ اثری که بخش عمده ای از آن به مردم و توصیف رنج ها و مرارت های آنان اختصاص یافته است.

مفهوم تعهد نزد نویسندگان فرانسوی ریشه در تحولات سیاسی و اجتماعی قرن نوزدهم فرانسه دارد. مانند بسیاری از شاعران و نویسندگان نسل رمانتیک، ویکتور هوگو نیز نویسنده ای متعهد بود، اما این تعهد به شیوه ای خاص در آثارش متبلور شده است؛ زیرا که هوگو به عنوان یک نویسنده در کنار خلق آثار ادبی، خود شخصا «به معنای واقعی درگیر مسائل سیاسی و اجتماعی جامعه خویش بود. هوگو دارای القابی چون «پر دو فرانس» (پدر فرانسه) بوده و علاوه بر آن از سالهای 1845 تا 1885 یعنی تا آخرین روزهای عمر خویش نماینده ای فعال در مجلس ملی و مجلس سنای فرانسه بود. در تریبون همین مجامع مختلف بود که هوگو سخنرانی های سیاسی می کرد و در نقش خطیب و سخنرانی پرشور به عنوان متفکری مبارز جلوه می نمود. هدف این مقاله آن است که حالت های نمایشی ویکتور هوگو را از ورای سخنرانی های سیاسی اش مورد بررسی قرار دهیم. به عبارت دیگر می خواهیم بدانیم که آیا ارتباط و یا تشابهی میان سخنرانی های سیاسی هوگو با سخنان و کلام قهرمانان داستانی و نمایشی او وجود دارد؟ در این مقاله سعی می کنیم نشان دهیم که هوگو در بیان و ارائه خطابه های سیاسی خود تا چه حد از قهرمانان داستان ها و نمایش های خویش الهام می گرفته است و اینکه این نحوه از سخنرانی های سیاسی- نمایشی چه تاثیری بر مخاطبانش داشته است.

ویکتور هوگو سخنرانی های بیشماری در مجالس مختلف قانونگذاری ایراد کرده است. لازم به یادآوری است که بر اثر حوادث این دوره پرتلاطم که انقلاب 1848 از مهمترین وقایع قابل ذکر آن می باشد، تحولات عمیقی در نحوه نگرش سیاسی هوگو روی می دهد. وی که تا چندی قبل از نقطه نظر سیاسی در کنار جناح راست قرار داشته پس از وقایع 1848 به مرور تغییر موضوع داده و به مخالفت با یاران قدیم خود می پردازد. در سال 1875 هوگو تصمیم به جمع آوری سخنرانی های مختلف خود گرفته و آنها را به صورت کتابی تحت عنوان «کردارها و گفتارها» به چاپ می رساند. وی به منظور توجیه سیر تحولات فکری خویش در بعضی موارد مشخص اصلاحاتی در متن سخنرانی ها به نفع خود انجام می دهد.مقاله حاضر به بررسی این اصلاحات و علل آن می پردازد.

مفهوم تعهد نزد نویسندگان فرانسوی ریشه در تحولات سیاسی و اجتماعی قرن نوزدهم فرانسه دارد. مانند بسیاری از شاعران و نویسندگان نسل رمانتیک، ویکتور هوگو نیز نویسنده ای متعهد بود، اما این تعهد نزد او به شیوه ای خاص در آثارش متبلور می گردید؛ زیرا که هوگو به عنوان یک نویسنده در کنار خلق آثار ادبی، خود شخصا به معنای واقعی درگیر مسائل سیاسی و اجتماعی جامعه خویش بود.هوگو دارای لقبی چون «پر دو فرانس» بوده و علاوه بر آن از سالهای 1845 تا 1885 یعنی تا آخرین روزهای عمر خویش نماینده ای فعال در مجلس ملی و مجلس سنای فرانسه بود. در تریبون همین مجامع مختلف بود که هوگو سخنرانی های سیاسی می کرد و در نقش یک خطیب و سخنرانی پرشور به عنوان متفکری مبارز جلوه می نمود.هدف ما در این مقاله این است که حالت های نمایشی ویکتور هوگو را از ورای سخنرانی های سیاسی اش مورد بررسی قرار دهیم. به عبارت دیگر می خواهیم بدانیم که آیا ارتباط و یا تشابهی میان سخنرانی های سیاسی هوگو با سخنان و کلام قهرمانان داستانی و نمایشی وی وجود دارد؟ در این مقاله سعی می کنیم نشان دهیم که هوگو در بیان و ارائه خطابه های سیاسی خود تا چه حد از قهرمانان داستان ها و نمایش نامه های خویش الهام می گرفته است و اینکه این نحوه از سخنرانی های سیاسی - نمایشی چه تاثیری بر مخاطبانش داشته است.

رمانتیسم، جنبش ادبی ابتدای قرن 19، جلوهایی در ادبیات ایران دوران مشروطه به بعد پیدا می کند. در واقع، آشنایی شعرا و نویسندگان ایران با ادبیات غرب و به ویژه ادبیات فرانسه باعث تاثیرگذاری این مکتب در سبک و سیاق ادیبان ایران می شود و آثار آن از اوایل دوران مشروطه در متون ادبی ایرانی پدیدار می گردد. آن ها به طبیعت پناه می برند تا در آن آرامش و الهام بیابند. براساس آنچه خو در اشعارشان می گویند، طبیعت حالت روحی ایشان را منعکس می کند. در ادامه، آن ها به گذشته ای آرمانی روی می آورند که یا در سادگی دوران کودکی تبلور پیدا می کند یا در گذشته ای دور و پرشکوه در تاریخ کشورشان. بنابراین در آثار این شعرا میل به تغییر، قیام و انقلاب نیز وجود دارد که می توان آن را در احساسات ملی گرایانه آن ها مشاهده کرد. در این مقاله سعی شده تا به روشی تطبیقی و با کنار هم قرار دادن اشعار ویکتور هوگو، شهریار و بهار و با تمرکز بر سه مضمون طبیعت، نوستالژی و احساسات ملی گرایانه، به دریافت شاعران فارسی گو از شاعر رمانتیک فرانسوی اشاره و شباهت ها و درونمایه های مشترک برجسته شود. متن کامل مقاله های این شماره به زبان فرانسه می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقالات به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید. لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

شناخت شرق و دنیای ادب و هنر شرقیان بیش از هر چیز مرهون شرق شناسان و نویسندگانی است که در شناساندن فرهنگ های شرقی پیشتاز بودند و این امر مهم از سده های هفده و هجده میلادی شروع شده و در قرن نوزدهم و بیستم رنگ و بوی علمی، تطبیقی و آکادمیک به خود گرفت. از میان این ادیبان شرق نگار، ویکتور هوگو، پیشوای مکتب رمانتیسم، شاعر و نویسنده قرن نوزده فرانسه، از ورای نوشته ها و ترجمه های شرق شناسان، به ویژه با شناختن آیین زرتشتی و شاعران و ادیبان ایرانی همچون سعدی، فردوسی و حافظ، توانست مفاهیم و اندیشه های شرقی را در قالب اشعار حماسی و تاریخی خود به شکل منظوم بسراید. ذهن خیال پرداز و رمانتیک ویکتور هوگو در بیان تصویر زیبایی هنر و سنت های مشرق زمین، در طول اشعار وی موج زده و خواننده معاصر را هم چون خواننده قرن نوزده مجذوب روشنایی های اهورایی می کند. در این مقاله سعی بر آن داریم تا با نشان دادن تاثیر و الگوپذیری هوگو از افکار زرتشتی، هنر و فرهنگ شرق و خالقان شاهکارهای ادبی زبان فارسی، افق جدیدی در درک و واکاوی دنیای خیال و تحلیل اندیشه های استنباطی وی از تاریخ، جامعه و انسانیت ترسیم کنیم.